2026 წლის 3 ივლისს საქართველოს ფინანსთა მინისტრმა გამოსცა საჯარო გადაწყვეტილება №208, რომელიც განმარტავს, თუ როგორ ეხება საქართველოს საგადასახადო კოდექსი ორ ურთიერთდაკავშირებულ ოპერაციას: აქტივის შეტანას საწარმოში წილის სანაცვლოდ და პარტნიორისთვის აქტივის დაბრუნებას საწარმოს ლიკვიდაციისას ან კაპიტალის შემცირებისას.
გადაწყვეტილება ძალაში შევიდა 2026 წლის 4 ივლისს. აქციონერებისთვის, რომლებიც გეგმავენ ბიზნესის რესტრუქტურიზაციას, უძრავი ქონების კორპორატიულ სტრუქტურაში გადატანას ან გამოსვლას საწარმოდან, დეტალები გადამწყვეტია.
ცენტრალური ნორმა მოცემულია საგადასახადო კოდექსის 151-ე მუხლში. თუ პირი გადასცემს აქტივს (ვალდებულებით ან უამისოდ) იურიდიულ პირს 50% ან მეტი წილის სანაცვლოდ, ეს ოპერაცია საერთოდ არ განიხილება აქტივის მიწოდებად, რაც გამორიცხავს დღგ-სთვის დამახასიათებელ მიწოდების ფაქტს.
ეს რეჟიმი ვრცელდება მხოლოდ მაშინ, როცა შემომტანს ოპერაციამდე უკვე ჰქონდა ან ოპერაციის შედეგად იძენს არანაკლებ 50%-იან წილს. მაგალითად, თუ აქციონერი სასაწყობე ფართს 30%-იანი წილის სანაცვლოდ შეიტანს, ეს ოპერაცია 151-ე მუხლის მოქმედების არეალს სცდება და დასაბეგრად საბაზრო ღირებულებით შეფასდება.
გადაწყვეტილება ეხება ერთობლივ შემტანებსაც. როდესაც რამდენიმე თანამესაკუთრე საერთო მფლობელობაში არსებულ აქტივს წილის სანაცვლოდ გადასცემენ საწარმოს, ოპერაცია ერთიან გარიგებად განიხილება, თუ აქტივზე კონტროლი არსებითად იმავე ჯგუფთან რჩება და ეს ჯგუფი ერთობლივად იღებს 50% ან მეტ წილს საწარმოში.
აქტივის შეფასება ხდება არა საბაზრო, არამედ შემომტანის საკუთარი საბალანსო ღირებულებით გადაცემის მომენტისთვის – მნიშვნელოვანი განსხვავება ჩვეულებრივი ნასყიდობისგან!
თუ აქტივს თან ახლავს ვალდებულება, პარტნიორის ნაკისრი შენატანიც და მიღებული წილის ღირებულებაც განისაზღვრება ვალდებულების გამოკლებით – ანუ წმინდა ღირებულებით. თუმცა 151-ე მუხლი საერთოდ არ გამოიყენება, თუ ვალდებულება აღემატება აქტივის ღირებულებას – გაუფასურებული აქტივი ამ რეჟიმის ბენეფიციარი ვერ იქნება.
ორი დამატებითი შეზღუდვა
- 151-ე მუხლი არ ვრცელდება უცხო ქვეყნის კანონმდებლობით დაფუძნებულ იურიდიულ პირში შეტანილ აქტივზე.
- მუხლი არ მოქმედებს, თუ გარიგების ერთ-ერთი მხარე ექვემდებარება მოგების გადასახადს კოდექსის 97-ე მუხლის პირველი ან მე-3 პუნქტით (ე.წ. „ესტონური მოდელი“), გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ფიზიკური პირი ასეთ საწარმოში აქტივს 50%-იანი ან მეტი წილის სანაცვლოდ შეაქვს.
საწინააღმდეგო მიმართულებით, კოდექსის 82-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტი პარტნიორ ფიზიკურ პირს ათავისუფლებს საშემოსავლო გადასახადისგან იმ სიჭარბეზე, რომელსაც იღებს უძრავი ქონების სახით საწარმოს ლიკვიდაციისას ან კაპიტალის შემცირებისას, თუ წილის შეძენიდან ორ წელზე მეტი გავიდა.
შეღავათი ვიწროა ვრცელდება მხოლოდ უძრავ ქონებაზე
მოძრავი ქონების განაწილებაზე ანალოგიური შეღავათი არ მოქმედებს
ცალკე აღსანიშნავია, რომ პარტნიორის საწყისი შენატანის ღირებულებაზე მეტი ნებისმიერი განაწილება დივიდენდად ითვლება და ორივე გადასახადს (მოგება და საშემოსავლო) ექვემდებარება, ორწლიან ვადასთან დაკავშირების გარეშე.
მაგალითი: აქციონერი, რომელიც საოფისე შენობას 60%-იანი წილის სანაცვლოდ შეიტანს, 151-ე მუხლის ქვეშ ხვდება და მიწოდების ფაქტი არ დგება. იგივე შენობა 25%-ის სანაცვლოდ დასაბეგრი მიწოდებაა საბაზრო ღირებულებით. ორი წლის შემდეგ ლიკვიდაციისას აქციონერი შენობას შენატანის ღირებულების ფარგლებში უსასყიდლოდ იბრუნებს, ხოლო ამის გარდა დანარჩენი დივიდენდად ითვლება.
დასკვნა
ეს წესები აჯილდოებს მხოლოდ პასუხისმგებლიან წინასწარ დაგეგმვას – წილობრივი ოდენობის, ფლობის ვადისა და აქტივის ტიპის მიხედვით – გარიგებამდე, და არა შემდეგ!
Nomos Georgia კონსულტაციას უწევს აქციონერებს, ინვესტორებსა და კომპანიებს საგადასახადო მიმართულებით.
