დღეს საქართველოში გამოწერილი დღგ-ის ანგარიშ-ფაქტურა ბრიუსელში ჩამოყალიბებულ ლოგიკას მისდევს, თუმცა საქართველო ევროკავშირის წევრი ჯერჯერობით არ არის.
2014 წელს საქართველომ ხელი მოაწერა ასოცირების შესახებ შეთანხმებას ევროკავშირთან და აიღო ვალდებულება, თანდათანობით დაუახლოვოს ეროვნული კანონმდებლობა ევროპულს, მათ შორის დღგ-ის საერთო სისტემას, რომელიც განსაზღვრულია ევროსაბჭოს 2006/112/EC დირექტივით.
ეს ვალდებულება საგადასახადო კოდექსში სრულფასოვნად აისახა 2021 წლის იანვრიდან, როდესაც პარლამენტმა თითქმის მთლიანად გადაწერა დღგ-ის თაობაზე მითითებები.
ეს არ არის ევროკავშირის სამართლის მექანიკური გადმონერგვა: საქართველო სავაჭრო კავშირის მიღმაა და დირექტივა პირდაპირ არ ავალდებულებს ქართველ გადასახადის გადამხდელებს. მიუხედავად ამისა, ცნებები, განმარტებები და სტრუქტურული ლოგიკა აშკარად ევროპულია, და ამის გააზრება ხსნის წესებს, რომლებიც წინააღმდეგ შემთხვევაში უსაფუძვლოდ მოგვეჩვენებოდა.
ეკონომიკური საქმიანობა და უძრავი ქონების გამონაკლისი
განახლებულმა თავმა შემოიტანა განმარტებები, რომლებიც მხოლოდ დღგ-ის მიზნებისთვის გამოიყენება და თანაარსებობს საგადასახადო კოდექსის ზოგად, ეკონომიკური საქმიანობის განმარტებასთან. ერთჯერადი, არარეგულარული მიწოდებები, ჩვეულებრივ, დღგ-ის მიღმაა, რაც ევროპული სტილის დასაბეგრი ბაზის შევიწროებას წარმოადგენს, თუმცა არასაცხოვრებელი უძრავი ქონების მიწოდება სიხშირის მიუხედავად დასაბეგრად ითვლება. ფიზიკური პირის მიერ საცხოვრებელი ფართის რეალიზაციისას საკითხი აღარ დგას რაოდენობრივად, რამდენი ერთეული გაიყიდა, არამედ – ასახავს თუ არა გარიგება რეალურ ბიზნეს ხასიათს. ერთჯერადი გასხვისება, როგორც წესი, დღგ-ის მიღმა რჩება; გარიგება, რომელიც უძრავი ქონების ბიზნესის პირველ ნაბიჯად არის აგებული, ჩვეულებრივ, აღარ დარჩება დღგ-ის მიღმა, და ზღვარი ამ ორ შემთხვევას შორის ფაქტობრივ გარემოებებზეა დამოკიდებული და არა ფიქსირებულ რაოდენობაზე.
არარეზიდენტები და ფიქსირებული დაწესებულების ახალი ტესტი
რეფორმამ ასევე დახურა დიდი ხნის არსებული ხარვეზი უცხოელი მომწოდებლებისთვის. ადრე მხოლოდ არარეზიდენტის მუდმივი დაწესებულება ითვლებოდა 100 000 ლარიან სავალდებულო რეგისტრაციის ზღვარში, შესაბამისად, უცხოურ კომპანიას, რომელსაც საქართველოში მუდმივი დაწესებულება არ გააჩნდა, შეეძლო ფაქტობრივად დღგ-ის მიღმა ემოქმედა.
ახლა ეს ზღვარი ერთნაირად ვრცელდება რეზიდენტებსა და არარეზიდენტებზე, ხოლო საგადასახადო კოდექსს დაემატა ევროპული წარმოშობის ცნება – ფიქსირებული დაწესებულება:
„ნებისმიერი ადგილი, რომელიც არ არის დასაბეგრი პირის დაფუძნების ადგილი, მაგრამ ხასიათდება მუდმივობის საკმარისი ხარისხით, აგრეთვე სათანადო სტრუქტურით ადამიანური და ტექნიკური რესურსების თვალსაზრისით, რაც აძლევს მას შესაძლებლობას გასწიოს ან მიიღოს მომსახურება და გამოიყენოს იგი საკუთარი საჭიროებისთვის“.
უცხოელმა ინვესტორებმა, რომლებიც საქართველოში ფილიალს, საწყობს ან დამოკიდებულ აგენტს აყალიბებენ, ეს ტესტი ფორმალობად კი არა, რეალურ საგადასახადო რისკად უნდა აღიქვან.
დანიშნულების ადგილის პრინციპი და ციფრული მომსახურებები
ალბათ ყველაზე მნიშვნელოვანი ცვლილება მომსახურების გაწევის ადგილს ეხება. საქართველომ მკაცრი, კატეგორიებზე დაფუძნებული სისტემიდან დანიშნულების ადგილზე ორიენტირებულ სისტემაზე გადაინაცვლა:
ბიზნესსუბიექტებს შორის მომსახურებაზე დღგ, როგორც წესი, მიმღების ადგილს მიჰყვება; მომხმარებლისთვის გაწეულ მომსახურებაზე კი, ჩვეულებრივ, მომწოდებლის ადგილს, გარდა კანონით ჩამოთვლილი გამონაკლისებისა, მათ შორის, პროფესიული და ელექტრონულად გაწეული მომსახურებებისა, რომლებიც მომხმარებლის ადგილს მიჰყვება.
ამის პრაქტიკული შედეგი ეხება არარეზიდენტ ციფრულ მომწოდებლებსაც, რომელთა მომსახურება ქართველი მომხმარებლისთვის საქართველოს დღგ-ის ქვეშ შეიძლება მოექცეს, საქართველოში რაიმე ოფისის გარეშეც კი.
კომპანიებმა, რომლებიც საქართველოში პროგრამულ უზრუნველყოფას, სტრიმინგს ან ონლაინ საგანმანათლებლო მომსახურებას ყიდიან, ხელახლა უნდა შეაფასონ მომხმარებლის სტატუსი და ინვოისირების წესი, ნაცვლად იმისა, რომ ავტომატურად ივარაუდონ უკუდაბეგვრის გამოყენება.
რას ნიშნავს ეს თქვენი ბიზნესისთვის
ეს წესები ავტომატურად არ სრულდება. ხელშეკრულებები, ინვოისები და დღგ-ის რეგისტრაციის ანალიზი, რომელიც 2021 წლამდე რეჟიმისთვის ან ევროკავშირის იურისდიქციის მოდელისთვის იყო მომზადებული, იშვიათად გადადის უცვლელად ქართულ წესებზე.
NOMOS GEORGIA უწევს კონსულტაციას ქართულ კომპანიებს, უცხოელ ინვესტორებსა და არარეზიდენტ მომწოდებლებს დღგ-ის რეგისტრაციის, ხელშეკრულებების სტრუქტურირებისა და ტრანსსასაზღვრო შესაბამისობის საკითხებში, თითოეულ პოზიციას შემოსავლების სამსახურის მოქმედ განმარტებებთან ამოწმებს, სანამ საგადასახადო პოზიცია დავად იქცევა.
