თანამედროვე ბიზნესში დრო და კონფიდენციალურობა გადამწყვეტია. როდესაც კლასიკური მედიაცია ვერ აღწევს შედეგს, ხოლო სასამართლო მეტისმეტად გაჭიანურებული პროცესია, საუკეთესო ალტერნატივად „მედარბი“ გვევლინება. ეს არის მედიაციისა და არბიტრაჟის სინთეზი, რომელიც ერთიან, უწყვეტ სისტემაში აერთიანებს ორივე ინსტიტუტის უპირატესობებს. 

საქართველოს კანონმდებლობა – კერძოდ, კანონი „არბიტრაჟის შესახებ“ და კანონი „მედიაციის შესახებ“ – არ კრძალავს ჰიბრიდული მოდელების გამოყენებას. მეტიც, ქართული საარბიტრაჟო ინსტიტუტების რეგლამენტები ხშირად პირდაპირ უთითებენ არბიტრის უფლებამოსილებაზე, ნებისმიერ ეტაპზე შესთავაზოს მხარეებს დავის მორიგებით დასრულება. 

პრაქტიკაში, თუ მხარეები ხელშეკრულებაში ჩაწერენ „მედარბის დათქმას“, ეს ნიშნავს, რომ ისინი წინასწარ თანხმდებიან პროცესის თანმიმდევრობაზე. საქართველოში მოქმედი წესით, მედიაციის ეტაპზე მიღწეული შეთანხმება შეიძლება დამტკიცდეს სასამართლოს მიერ (აღსრულების მიზნით) ან გაფორმდეს როგორც საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება მხარეთა შეთანხმებულ პირობებზე, რაც მას საერთაშორისო აღიარების ძალასაც სძენს.

როგორ ფუნქციონირებს “მედარბი” საქართველოში?

პროცესი ორ ძირითად, თანმიმდევრულ ფაზად იყოფა, რომელთაც ერთი და იგივე ნეიტრალური მესამე პირი უძღვება:

მედიაციის ეტაპის დროს მხარეები მედიატორთან ერთად ცდილობენ კომპრომისის მიღწევას. პროცესი ნებაყოფლობითია და ორიენტირებულია ინტერესთა თანხვედრაზე. წარმატების შემთხვევაში, ფორმდება იურიდიული ძალის მქონე მორიგების აქტი.

არბიტრაჟის ეტაპზე კი თუ მოლაპარაკებება ვერ შედგა, საქმეში ერთვება არბიტრი. ის აფასებს მტკიცებულებებს და გამოაქვს საბოლოო, სავალდებულო საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება , მხოლოდ იმ საკითხებზე, რომლებზეც მხარეები ვერ მორიგდნენ.

როდის გამოიყენება ეს მოდელი ბიზნესდავებში?

„მედარბი“ ყველაზე ეფექტურია კომერციული ურთიერთობების იმ სცენარებში, სადაც დრო კრიტიკულია, ხოლო კავშირების შენარჩუნება პრიორიტეტული: 

გრძელვადიანი პარტნიორობები – როდესაც კომპანიებს შორის მრავალწლიანი სტრატეგიული კავშირი არსებობს და დავის გამო ურთიერთობის სრულად გაწყვეტა სასამართლოში არცერთ მხარეს არ აწყობს.

რთული, მრავალკომპონენტიანი კონტრაქტები (სამშენებლო და IT სექტორი) –  სადაც დავა შეიძლება ათობით პუნქტს ეხებოდეს. მხარეებს შეუძლიათ 80%-ზე მედიაციის გზით მორიგდნენ, ხოლო ყველაზე პრინციპული 20% არბიტრაჟს გადასცენ.

დროში შეზღუდული პროექტები – როდესაც ყოველი დაკარგული დღე ფინანსურ ვალდებულებას ნიშნავს და ბიზნესს სჭირდება გარანტია, რომ პროცესი კონკრეტულ, მოკლე ვადაში ნებისმიერ შემთხვევაში საბოლოო გადაწყვეტილებით დასრულდება.

რა უპირატესობები ახლავს თან?

საქართველოს საერთო სასამართლოებში საქმეთა გადატვირთულობის გამო ბიზნესდავები ხშირად 2-3 წლამდე ჭიანურდება. „მედარბი“ კი საშუალებას იძლევა, საბოლოო, აღსრულებადი ვერდიქტი სულ რაღაც 3-6 თვეში იქნას მიღებული.

ვინაიდან ერთი და იგივე სპეციალისტი მუშაობს საქმეზე, მხარეებს არ უწევთ ხელახლა გადაიხადონ ახალი ჰონორარები და არც საქმის გარემოებებისა თუ მტკიცებულებების თავიდან გაცნობაა საჭირო , არბიტრმა უკვე ზედმიწევნით იცის საქმის გარემოებები.

კონფიდენციალურობა – საქართველოს მცირე და მჭიდრო ბიზნესბაზარზე რეპუტაცია უალტერნატივო კაპიტალია. საჯარო სასამართლოსგან განსხვავებით, ეს პროცესი დახურულია და სრულად იცავს კომპანიებს მედიური თუ კონკურენტული რისკებისგან.

საერთაშორისო აღსრულება – მედიაციის ეტაპზე მიღწეული კონსენსუსი, რომელიც შემდგომ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ფორმას იღებს, მარტივად აღსრულდება როგორც ქვეყნის შიგნით, ისე მის ფარგლებს გარეთ 

დასკვნა

“მედარბი” არის მედიაციისა და არბიტრაჟის ჰიბრიდი, რომელიც აერთიანებს შეთანხმებით გადაწყვეტის მცდელობას და საბოლოო სავალდებულო გადაწყვეტილებას. იგი უზრუნველყოფს დავის სწრაფ, კონფიდენციალურ და ნაკლებხარჯიან გადაწყვეტას. მიუხედავად ეთიკური რისკებისა, მოდელი ეფექტიანია განსაკუთრებით ბიზნეს დავებში, თუ ხელშეკრულებაში წინასწარ მკაფიოდ არის განსაზღვრული მისი გამოყენების წესები.